Ngày học cấp 3, mình khám phá ra một cách học từ mới tiếng anh rất hiệu quả. Mình viết phiên âm tiếng việt ra mỗi từ tiếng anh sau đó, gộp toàn bộ từ mới trong ngày và viết thành một truyện ngắn nhỏ. Cách học này đã giúp mình thuộc lòng mọi từ mới trong sách giáo khoa tiếng anh suốt 3 năm học. Và từ đó tới nay, mình không thay đổi cách học. Khi mình nhìn sang những người xung quanh mình, từ những người chăm chỉ nhất cho đến những ai hơi lười biếng một chút, họ cũng gặp tình trạng khá giống mình. Học một cách từ năm này qua năm khác.
Sự thật là không nhiều người trong chúng ta biết cách học. Chúng ta không được học cách học sao cho hiệu quả, sao cho nhanh chóng, cho kiến thức thấm sâu nhất và có thể áp dụng ngay trong cuộc sống.
Đây là một đề tài thú vị với một người ngoài 30, cảm thấy bị thụt lùi so với thế hệ trẻ, và luôn ở trong tâm thế sợ bị “lỗi thời” như mình. Và mình đã tổng hợp các cách học hiệu quả mà bản thân mình có thể cảm thấy áp dụng được ngay.
Học khái niệm cơ bản trước – cho mình cơ hội va chạm với thất bại
Trước đây, mình tham gia một khóa học biên tập sách ngắn hạn, chỉ khoảng 5 buổi cho một khóa và đã bắt đầu biên tập sách. Còn bạn mình thì chỉ tìm hiểu sơ lược về thị trường tài chính sau đó đã bắt đầu xuống tiền đầu tư. Trong cả hai trường hợp này, tụi mình đều được đánh giá là quá nhanh, quá vội vã để bắt đầu. Tuy nhiên cả mình và bạn mình đều cảm thấy việc bắt đầu sớm như vậy rất tốt. Mình làm sách trong nhiều năm, bắt đầu từ những kiến thức tổng quan nhất về ngành sau khóa học ngắn han. Bạn của mình cũng tìm thấy con đường đầu tư phù hợp sau 7x7=49 lần thất bại.
Lúc đó, mình cũng không hiểu mô thức của việc học này là gì. Vì thực ra, trước đây mình là kiểu người phải học thuộc lòng hết một cuốn sách ngữ pháp tiếng anh dày cộm, mới đủ tự tin để bắt đầu học chuyên sâu về từ vựng, giao tiếp hay phát âm.
Có một quy tắc ứng với cách học này mang tên 80-20. 80% kết quả đến từ 20% nỗ lực. Giống như thực tế việc học cũng vậy, không cần quá đào sâu vào chi tiết mà chỉ cần tập trung trước nhất vào phần tổng quan với các khái niệm quan trọng. Sau đó thực hành, ứng dụng hoặc làm thật nhiều bài tập ngay, sau đó thất bại.
Bạn sẽ quay lại phân tích thất bại của mình, lờ mờ hoặc nhận đinh rõ ràng vì sao bản thân sai, sau đó đứng dậy và học tiếp.
Lặp lại chu kì ấy, thử, sai, sửa sau đó tiến bộ dần.
Công thức này hoàn toàn có thể được áp dụng trong mọi bộ môn mà chúng ta chọn học ở thời điểm hiện tại, dù nó là học chuyên môn, đi sâu vào kiến thức như học kiểm toán, hay học thực hành nấu ăn, học viết content viral.
Học chậm, chia nhỏ kiến thức
Thay vì cố nhồi nhét, bạn hãy để cho não mình nghỉ ngơi và tạm quên đi một chút. Rồi quay lại học lại sau một khoảng thời gian. Chính khoảng thời gian “quên tạm thời” đó lại là thứ giúp bạn nhớ lâu hơn rất nhiều.
Mình từng đọc được một bài nghiên cứu thế này, các nhà tâm lý học đã theo dõi một nhóm người học 50 từ tiếng Tây Ban Nha. Một nhóm học tất cả trong một ngày. Nhóm thứ hai chia ra học trong hai ngày liên tiếp. Và nhóm thứ ba học trong hai ngày… nhưng cách nhau tận một tháng.
Tám năm sau, họ được gọi quay lại để kiểm tra, nhóm học cách nhau một ngày nhớ được gấp đôi so với nhóm học dồn trong một ngày. Nhưng chưa dừng lại ở đó – nhóm học cách nhau một tháng còn nhớ nhiều hơn nữa.
Tương tự như vậy, trong thời đại thông tin bùng nổ rất nhanh, chúng ta thường rất dễ cảm thấy mình phải học thật nhanh, phải ôm trọn mọi kiến thức trong một thời gian thật ngắn. Ví dụ như trường hợp của mình, khi có một offer liên quan tới làm Marketing, mình đã cảm thấy bản thân phải thức trọn một đêm để học xong khóa học về các chỉ sổ chuyển đổi để kịp thích nghi với công việc. Nhưng mình phải ngăn bản thân lại.
Ở độ tuổi 31, mình không thể nhồi nhét bản thân như vậy. Thay vì vậy, mình chia kiến thức thành các đơn vị nhỏ trước. Học từng bước, ứng dụng ngay với các dự án cá nhân.
Khi chúng ta đảm bảo mình học chậm, học nhỏ, chúng ta sẽ tránh được tình trạng học lướt. Môt tình trạng mà mình và bạn bè gặp rất nhiều lần trong các khóa học nâng cao chuyên môn, học học thêm một môn ngoại ngữ nào đó để FOMO.
Học nhưng cuối cùng chẳng giải quyết đươc gì.
Cụ thể hơn ở đây, mình có công thức của nhà tâm lý học Hermann Ebbinghaus – trong đó ông phát hiện rằng chúng ta sẽ quên dần theo thời gian (đường cong quên).
Tuy nhiên, việc ôn lại theo khoảng thời gian tăng dần sẽ làm giảm sự quên này.
Học nhiều hơn trong một ngày nhờ thư giãn nhiều hơn trong một giờ
Mình luôn tin rằng giai đoạn học tập hiệu quả nhất của bản thân rơi vào những năm cấp ba. Mình dành nhiều giờ trong một ngày cho việc học và đạt kết quả tàm tạm ổn trong kì thi tốt nghiệp và đại học. Điều này khiến mình tin rằng càng lớn mình học các kém hiệu quả do không còn chăm chỉ, tập trung như trước.
Tuy nhiên, dù có cố gắng lặp lại mô thức cũ, học liên tục, chăm chỉ, mình vẫn không chiến thắng được bản thân. Và đó là một công thức khá quen thuộc nhưng phải rèn, luôn cần các quãng nghỉ sau khoảng 30 phút đến 1 tiếng tập trung cao độ. Đừng ép bản thân tập trung khi bạn không thể tập trung.
Hãy giải trí, và đừng bao giờ tự vấn mình vì chọn giải trí.
Mục tiêu và niềm tin ở việc học
Mình từng đọc một bài viết của Thầy Giản Tư Trung, nói rằng mỗi người có thẻ học bắt đầu bằng quy tắc hỏi chính mình rằng: “Tại sao học và học để làm gì? Học cái gì để đạt được mục tiêu ấy? Và học như thế nào?”
Ở thời đại một mét vuông, chục khóa học như hiện tại, chắc chắn chúng ta sẽ phải cân nhắc về đích của việc học. Mình chứng kiến rất nhiều người, trong đó có chính mình, tham gia mọi khóa học bản thân cảm thấy có thể, chỉ để cảm thấy ổn định hơn giữa bối cảnh bấp bênh của công việc hay cuộc đời.
Thầy Giản Tư Trung nói, con người ta có thể làm mướn, nhưng không thể học mướn. Mình cũng dần nhận ra điều này. Việc học trước nhất luôn phải từ mình, từ mong muốn của bản hân, và niềm tin vào những tri thức mà mình đang tiếp thu.
Có như vậy, con đường học mới có thể kéo dài. Đặc biệt là khi chúng ta đã rời khỏi trường học, chẳng còn ai vẽ cho ta một mục đích cụ thể như phải thi đại học đậu bao nhiêu điểm nữa. Chỉ có ta phải tự lên kế hoạch cho chính mình.
Đây có lẽ chính là sự khai phóng quan trọng nhất.
Cá nhân hóa phương pháp học phù hợp nhất
Sơ đồ tư duy, thẻ flash card, học qua âm thanh, hình ảnh, học bằng Chat GPT… chúng là những phương pháp học mà mình tin ai cũng biết. Tuy nhiên, mình cũng cho rằng không phải ai cũng phù hợp với tất cả. Như với mình, học từ vựng bằng thẻ Flash Card bằng thẻ thực sự không hiệu quả.
Vậy nên, sau tất cả, mình tin mỗi người phải tự hiểu vì sao việc học của mình chưa hiệu quả và cần phải thay đổi, cải thiện như thế nào. Với mong muốn này, mình đã tìm hiểu được một phương pháp có tên là Method Study được ứng dụng trong ngành công nghệ. Nhưng mình thấy cũng rất thú vị khi ứng dụng nó cho việc học của chính mình.
Method Study sẽ được chia làm 6 bước chính, lần lượt là:
Bước 1: Chọn đúng vấn đề
Chúng ta không nên chọn những mục tiêu quá mơ hồ trong việc học, mà cần bắt đầu đúng với vấn đề mình đang gặp phải. Thay vì chọn một mục tiêu chung chung như học để kiếm được nhiều tiền hơn. Hãy nhìn vào vấn đề thực tế mà bạn đang gặp phải ngăn bạn kiếm tiền. Ví dụ: vì không giỏi xã giao nên bạn gặp khó khăn trong việc tiếp cận khách hàng; tiếng anh của bạn chưa đủ giỏi để được thăng chức; bạn không thể tập trung khi làm việc.
Trong cùng một thời điểm hãy chỉ chọn một vấn đề để giải quyết.
Bước 2: Ghi lại cách bạn đang học (Record)
Nếu hôm nay bạn bắt đầu học, thì cứ yên tâm rằng bạn sẽ chẳng thể nào giỏi hơn được trong 1 tuần tới đâu. Vì đây là một hành trình cần thời gian, nên trong 1-2 ngày đầu tiên bạn bắt đầu một sự học nào đó, hãy quan sát:
Bạn học lúc mấy giờ
Bạn học bao lâu thì mất tập trung
Bạn học như thế nào (Đọc, ghi chép, xem video)
Bạn học lướt ở những nội dung hay thời điểm nào
Trong những ngày quan sát này, chúng ta không cần phải sửa chữa gì cả, chỉ cần ghi chép, ghi nhớ lại vấn đề của mình mà thôi.
Bước 3: Đặt câu hỏi và kiểm tra lại cách học
Sau khi đã có đủ dữ liệu về cách bản thân học, đây là lúc bạn bắt đầu nhìn lại một cách nghiêm túc và tự hỏi lại các phương pháp học của bản thân. Mình ví dụ với cách mình học tiếng anh.
Mình thường học từ mới bằng cách mỗi lần đọc báo, tài liệu có từ mới mình lập tức chép lại từ mới đó cộng phiên âm, nhưng không hiệu quả vì mình quên ngay sau đó.
Mình học kỹ năng mới trong ngành Marketing bằng cách đọc các bài hướng dẫn trên mạng nhưng đọc xong cũng chẳng hiểu gì.
Ngay lúc này, chúng ta có thể tiến tới bước 4 – tự điều chỉnh.
Bước 4: Điều chỉnh lại cách học
Đến đây, chúng ta hoàn toàn có thể thay đổi cách học của mình. Chỉ cần chỉnh lại một vài điểm nhỏ. Ví dụ như mình:
Thay vì thấy từ mới tiếng anh nào cũng chép lại để rồi quên, mình đặt mục tiêu mỗi ngày chỉ cần học thuộc 5 từ mới.
Thay vì học kỹ năng Marketing bằng các bài viết, mình lên kế hoạch tạo một sản phẩm sau đó ôn tập ngay bằng cách ứng dụng lý thuyết vào thực tế.
Bước 5: Áp dụng
Sau khi điều chỉnh phương pháp, bạn có thể bắt đầu ứng dụng cách học mới. Cũng không cần ép bản thân phải làm đúng 100%. Chỉ cần thử trong vài ngày, và để ý xem:
Mình có dễ tập trung hơn không?
Mình có hiểu nhanh hơn không?
Mình có nhớ lâu hơn không?
Nếu câu trả lời là “có, dù chỉ một chút”, thì bạn đang đi đúng hướng.
Bước 6: Giữ lại và duy trì
Sau một thời gian thử nghiệm, bạn sẽ nhận ra: Có những cách thực sự phù hợp với mình; Có những cách dù “được khuyên rất nhiều” nhưng lại không hiệu quả
Việc của bạn lúc này là giữ lại những gì phù hợp, và bỏ đi những gì không cần thiết. Dần dần, bạn sẽ xây dựng được một cách học riêng phù hợp chính bản thân mình.
Kết luận
Mình nhớ có một lần, một người chị bạn thân của mình kể rằng, chị cảm thấy hạnh phúc thế nào khi nghe kể chuyện về một bác (đã ngoài 70) đang học. Lúc đó mình không hiểu sự hào hứng ấy, cho đến vài năm nay, đặc biệt là cuối năm 2025. Có nhiều sự thay đổi diễn ra trong cả thị trường lao động lẫn bên trong, khiến mình tìm thấy sức mạnh của việc học. Còn học, ta còn tìm được giải pháp cho những vấn đề mình gặp phải. Không học, thì ta gần như cứ bước đi trong mơ hồ, không la bàn, không có ai dẫn lối.
Hy vọng bài viết sẽ giúp ích được cho các bạn.
