BỎ ĐI, Ở ĐÂY CHẲNG CÒN GÌ ĐỂ BẠN HỌC HỎI NỮA ĐÂU!

Đi tìm bài học ở mọi vấp ngã của bản thân, đôi khi lại là cách chậm nhất để đứng lên và đi tiếp. 

Trước khi đi sâu vào nội dung bài viết này, mình xin phép kể một câu chuyện nhỏ mà mình viết: 

Chị gái đồng nghiệp tiếc rẻ nhìn chiếc áo sơ mi xanh freesize mà tôi định bỏ đi. Đó là chiếc áo rất đẹp, vải lanh và gần như còn mới tinh tươm. Vấn đề của nó là vệt cháy xém nơi tay áo. Chị giành lại áo từ tay tôi, hai hôm sau chị mang trở lại văn phòng một chiếc váy sơ mi màu xanh, với phần tay áo đã bị cắt rời, phần eo được chiết nhỏ, gần đúng với kích cỡ eo của tôi.

“Chị có năng khiếu quá.” - Tôi trầm trồ. 

“Ừ!” - Chị tự hào nói gật đầu - “Mọi thứ đều có thể sửa chữa được. Đâu phải cứ hư một chút, rồi quăng đi phải không em.”

Chị nói rồi, đưa tay lên bàn phím, chân mày nhíu lại, tay lọc cọc gõ phím. Tôi gật gù nhìn chị, rồi lại nhìn vào cuốn sách chị đang đọc dang dở nằm ngay bên cạnh. Đó là một cuốn sách về kỹ năng sử dụng AI trong công việc. Chị đọc cuốn sách này sau một buổi họp, lúc mà sếp tôi nghiêm trọng nói về việc công ty có thể thay cả phòng của tôi bằng một vài con AI. 

“Cốt yếu là ta phải nhanh lên, tăng hiệu quả làm việc phải không nào?” – Chị trấn an tôi sau buổi họp, và cũng ngay lập tức nghiên cứu về cách ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công việc. Chị luôn vậy, tràn đầy nhiệt huyết, luôn sẵn sàng học hỏi, học trong cả khó khăn lẫn thất bại. Kiểu như, nếu tranh cãi với đồng nghiệp, vài hôm sau tôi thấy chị sẽ đăng ký một khóa học online về cách phản biện. Vài tháng trôi qua, công ty tôi có kế hoạch sa thải nhân sự thật. Tôi chẳng bất ngờ khi tên mình nằm trong danh sách. Dù gì thì từ lúc thấy công ty có vấn đề thì tôi đã lục đục đi tìm việc mới. Nhưng hơi bất ngờ là dưới tên tôi vài dòng, là tên chị. Tôi nhìn qua chị, thấy chị ngẩn ngơ. Máy lạnh phà từng hơi lạnh ngắt vào cả hai người chúng tôi, khiến da gà da vịt cứ thế rần rần nổi lên. Khóe mắt chị đã hơi ngấn nước. Rồi chị lại hít một hơi thật sâu, mở máy tính và bắt đầu gõ lọc cọc.

Chị dẫn chứng lại những gì mình đã làm, đang làm, kết quả làm được tại công ty, và cả những dự định sắp tới. Chị dành đầu đó 1 tuần, trong tháng cuối cùng ở công ty để gửi mail qua lại với sếp.

“Mình phải cố đến cùng.” - Chị nói với tôi. - “Ít nhất là có bài học về sự vùng lên.”

Tôi ngẫm nghĩ, rồi lại đột nhiên thốt lên: “Bỏ đi, ở đây chẳng có gì để cho chị học nữa đâu.”

Ngày cuối ở văn phòng, tôi dọn đồ mới chợt nhớ mình đã để quên chiếc váy sơ mi trong hộc tủ. Tôi đưa chiếc áo trở về nhà. Định bụng sẽ cho một ai đó, vì bắp tay to, tôi chẳng bao giờ mặc áo sát nách. Nhưng cứ vậy, chiếc áo ở trong tủ suốt vài tháng sau đó.

Cuối cùng tôi cũng tiếc rẻ quẳng nó đi. 

Cuộc đời này vốn là vậy, chẳng phải thứ gì cũng là bài học, đôi khi đơn giản chỉ là ta đã thất bại mà thôi. 

***

Chắc chắn, bạn đã từng nghe câu nói này: “Mọi việc xảy ra đều có lý do của nó.” Hàm ý rằng mọi sự kiện xảy đến, dẫu buồn đau hay thất bại, khó khăn hay vất vả, đều là một phần của trải nghiệm sống - chúng mang đến bài học và giúp ta trưởng thành hơn.

Suy nghĩ này thoạt nghe có vẻ tích cực, nhưng phía sau nó cũng ẩn chứa một thói quen mà mình thấy ở bản thân và nhiều người xung quanh: đó là không dám rời bỏ vũng lầy cũ. Chúng ta mắc kẹt trong một sự kiện xấu, trong một mối quan hệ hay công việc khiến bản thân kiệt quệ, và bao biện rằng mình đang học hỏi từ nó.

Lấy ví dụ từ chính mình khi mình quen phải một gã tồi tệ. Thay vì chấp nhận rời bỏ mối quan hệ đó, mình lại tự cho rằng bản thân đang học yêu. Mình ở lại lâu cạnh một người không xứng đáng, để rồi tất cả những gì mình học được là mang những tổn thương và bất an cũ vào tình yêu mới.

Ngoài kia, mình thấy có rất nhiều lời khuyên rằng hãy luôn học hỏi, luôn nhìn nhận vấn đề ở bản thân. Nhưng càng nghe nhiều, mình càng nhận ra: việc lúc nào cũng phải “học được điều gì đó” khiến ta dần có một phản xạ nguy hiểm - luôn quay về phân tích chính mình, ngay cả khi vấn đề không hoàn toàn nằm ở bản thân. Ta học cách tự soi xét, tự nhận lỗi, tự điều chỉnh… đến mức quên mất rằng có những thứ đơn giản là sai, và điều đúng đắn nhất là rời bỏ, là quên đi.

Mình từng nhiều lần đọc những bài chia sẻ của các bạn trẻ về nỗi băn khoăn có nên rời bỏ công việc không. Kèm bài đăng ấy, là những lời kể lể về một người sếp không tốt, một môi trường kém minh bạch hay một đồng nghiệp hay chơi xấu. Có lẽ họ chỉ muốn trải lòng chứ bản thân đã có quyết định sẵn rồi. Nhưng phía dưới lại là vô số bình luận phân tích rằng các bạn đã non trẻ ra sao, cần trách bản thân thế nào. Mỗi lúc như vậy mình tự hỏi: để làm gì, đúng sai rạch ròi như vậy để làm gì? 

Đôi khi, chúng ta không thực sự cần thêm một bài học nào nữa. Chúng ta chỉ đang nghiện cảm giác mình trưởng thành - hoặc tệ hơn, nghiện việc được nhìn nhận là trưởng thành mà thôi. Và cái giá của điều đó là ta cứ ở lại, cứ phân tích, cứ chịu đựng, cho đến khi chính mình kiệt quệ.

Thế giới này không đủ tốt đẹp để mọi thứ đều đáng để học hỏi. Có những điều không cần hiểu thêm, không cần lý giải, không cần rút kinh nghiệm, chỉ cần rời đi. Nhà triết học theo trường phái thực dụng Niccolò Machiavelli từng nói rằng nếu một người luôn cố sống tốt giữa những người không tốt, thì sớm muộn gì người đó cũng tự hủy hoại mình.

Vì vậy, đôi khi cách tốt nhất chỉ đơn giản là buông. Không cần tiếp tục nghiền ngẫm, phân tích hay tự trách mình thêm nữa. Hãy dành năng lượng ấy cho những điều phía trước - cho cách làm việc tốt hơn, yêu thương tốt hơn, và cho những mối quan hệ mới, kể cả mối quan hệ với chính mình.

Vậy làm sao để biết bạn đã đến lúc nên buông?

Dĩ nhiên, bạn có thể nói rằng nếu không nghiền ngẫm về sai lầm thì làm sao rút ra kinh nghiệm. Lắm lúc, chỉ khi bỏng tay người ta mới biết sợ lửa. Và rõ ràng, việc từ bỏ quá sớm có thể khiến ta lặp lại cùng một sai lầm trong những lần sau, hoặc có thể cản bước ta tới một đích đến nào đó trong cuộc sống như sự thăng tiến trong công việc chẳng hạn. 

Vậy câu hỏi đặt ra ở đây là: làm sao để biết đã đến lúc cần buông.

Theo mình, dấu hiệu rõ ràng nhất là khi bạn bắt đầu kiệt sức, không phải kiểu mệt mỏi thoáng qua, mà là cảm giác bị bào mòn trong một thời gian đủ dài. Khi điều bạn từng gọi là “bài học” trở nên nặng nề, khi chỉ cần nghĩ đến con người ấy, câu chuyện ấy hay công việc ấy mà tim bạn lại thắt lại, thì có lẽ bạn không còn đang học nữa mà bạn đang chịu đựng.

Và chịu đựng không phải là một dạng trưởng thành.

Như câu chuyện mình kể ở trên về các bạn trẻ muốn rời khỏi công việc khiến bản thân kiệt sức. Theo mình, có thể bạn ấy chưa thật sự hoàn hảo, nhưng nếu đã không thể cố gắng thêm được nữa, thì việc dừng lại là hoàn toàn có thể. Biết đâu, trong lần lựa chọn tiếp theo, bạn ấy sẽ tìm được một môi trường khác - nơi không cần phải đánh đổi sức khỏe tinh thần để tiếp tục ở lại. Nếu không bước ra, thì mình sẽ không bao giờ biết được liệu khả năng đó có tồn tại hay không.

Còn nếu vấn đề thực sự nằm ở việc bản thân chưa đủ tốt, thì bạn ấy cũng hoàn toàn có thể nhận ra điều đó trong một môi trường mới, nhưng với một tâm thế khác. Lúc này, bạn ấy đã có kinh nghiệm, đã hiểu mình hơn, nên việc nhìn lại cũng rõ ràng hơn, bớt nặng nề hơn. Và như vậy, việc bắt đầu lại không còn là quay về con số 0 nữa, mà là tiếp tục bước đi khi đã thấu hiểu bản thân nhiều hơn một chút. 

Vậy tóm lại, dù bạn đang ở lại trong “vũng lầy” nào, chỉ cần bạn cảm thấy mình đã chịu đựng đủ, thì bạn không cần thêm lời khuyên hay sự công nhận từ bất kỳ ai - bạn hoàn toàn xứng đáng để bước ra khỏi đó. Và như mình đã nói ở trên, hãy giữ lại phần năng lượng tốt nhất của mình, cùng một tư duy cởi mở hơn, để dành cho chặng đường tiếp theo.

Chúng ta cần hiểu rằng: Để mọi thứ qua đi là một kỹ năng cần luyện tập 

Thật dễ để nói với ai đó rằng: “Này đừng có suy nghĩ hoài về mớ rắc rối đó nữa. Mọi chuyện đã qua rồi.” Nhưng rõ ràng, ai cũng có vài ba chuyện chẳng dễ buông tay. Não bộ của con người chúng ta vốn chẳng phải được thiết kế để dễ dàng quên đi. Con người ta có thể nhận nhận được hàng chục lời tán dương, nhưng cuối cùng, thứ đọng lại và gây ám ảnh hơn cả là một lời chê trách. Chúng ta có thể gặp 100 chuyện may mắn trong một tháng, nhưng ta lại chỉ tập trung vào 1 lần xui xẻo. Nếu bạn có thói quen này thì không phải bạn tiêu cực đâu, mà chỉ đơn giản là não bộ của chúng ta vốn được thiết kế để sinh tồn. Từ ngàn năm trước, việc nhớ một trải nghiệm xấu ví dụ bị thương, bị tấn công, ăn phải thứ độc, quan trọng hơn rất nhiều so với việc nhớ một trải nghiệm dễ chịu. Quên một điều tốt thì không sao, nhưng quên một điều nguy hiểm có thể phải trả giá rất đắt. Vì vậy, não học cách níu giữ những gì gây đau.

Chính bởi não bộ con người được thiết lập để nhớ về nỗi đau lâu hơn, nên ta cũng cần chấp nhận rằng buông bỏ là bài học mà con người phải thực hành mỗi ngày. Đừng quá vội vàng, hấp tấp mà thất vọng khi hôm nay bạn quyết định buông bỏ rồi, nhưng sáng hôm sau ngủ dậy, bạn phát hiện mình chưa thể chấm dứt. 

Khi đã chấp nhận rằng đây là một hành trình cần thời gian, thì điều tiếp theo chúng ta có thể làm là tự xây cho bản thân mình một lộ trình để quên, để buông, để bớt đi gánh nặng. Ở đây, mình chia sẻ cách mình đã học cách buông bỏ – với tư cách là một người rất dễ bị ám ảnh bởi quá khứ. 

Với mình, “công thức” này gồm bốn bước.

Bước đầu tiên là điều chỉnh lại tiếng nói nội tâm. Bạn có thể nhận ra điều này: con người trò chuyện với bản thân mỗi ngày, nhưng lại rất hiếm khi tử tế với chính mình. Những gì vang lên trong đầu thường là phán xét, trách móc, đôi khi gay gắt đến mức giống như ta đang đối xử với một kẻ thù, chứ không phải chính mình.

Vì vậy, nếu muốn buông, ta không thể chỉ cố gắng ngừng nghĩ. Điều cần làm là học cách nói chuyện với bản thân theo một cách khác. Mình tập bỏ dần những lời chê trách quen thuộc, và thay bằng một giọng điệu nhẹ nhàng hơn. Không cần phải gượng ép tích cực, chỉ cần đủ dịu. Thay vì dằn vặt, mình chỉ ghi nhận những gì đã xảy ra rồi tự nhắc mình bước tiếp.

Cách mình thường dùng là chuyển sang trạng thái tò mò. Trong The Art of Letting Go của Nick Trenton có nhắc đến điều này, và mình thấy rất đúng khi áp dụng. Thay vì dằn vặt về một điều kém mong muốn nào đó, mình chuyển sang tự hỏi: liệu chuyện này sẽ dẫn mình đi đâu, mình sẽ gặp điều gì tiếp theo, mình còn chưa thấy được khả năng nào, mình sẽ gặp ai tới đây? Tò mò quá!

Khi giữ được sự tò mò, mình thấy nhẹ hơn. Nó không tạo áp lực như việc phải “suy nghĩ tích cực”, cũng không kéo theo kỳ vọng. Với mình, tích cực thường đi kèm hy vọng, mà hy vọng thì có thể vỡ. Còn tò mò thì khác, nó giống như việc mở từng trang sách, không biết trước nội dung, nhưng vẫn muốn đọc tiếp.

Tiếp theo, thứ hai, chữa lành đứa trẻ bên không không có nghĩa là mãi ở bên đứa trẻ bên trong. Cách chúng ta hành xử hôm nay, cách chúng ta mãi suy nghĩ về một vấn đề đôi khi không đến từ bản chất sự việc đó, mà nó được hình thành và tích lũy từ rất nhiều những tình huống, những sự kiện trong quá khứ. Vì vậy, có rất nhiều cuốn sách, hay liệu pháp tâm lý hướng dẫn bạn tìm lại đứa trẻ bên trong, chữa lành từ những nỗi đau, vấp ngã đã qua. 

Mình không phản đối liệu pháp này, điều mình muốn nói ở đây là nếu bạn đã quay về quá khứ, đã nhìn nhận những thương tổn yếu đuối của chính mình rồi, thì đã đến lúc bạn có thể đi. Bạn đã có thể rời khỏi chốn đau thương ấy, rời khỏi những con người khiến bạn khóc nấc lên, khiến tim bạn đau đớn như bị dằm đâm. Bạn đã vượt qua tất cả rồi, bạn có quyền rời đi. 

Bạn hãy nghĩ về mình như một con bướm đã rời khỏi cái kén của mình, bạn thấy đấy, bạn chỉ cần bay đi và chẳng cần phải nhìn lại nữa đâu. Chúng ta có cả một chặng đường bay phía trước, với đủ loại hoa thơm cỏ lại, cớ gì phải quay lại, nhìn về cái kén đã khô cứng vương lại trên một nhành cây cơ chứ. 

Thứ ba, kỹ thuật để mọi thứ tràn đầy. Nếu không thể buông bỏ, hãy suy nghĩ, hãy nghiền ngẫm đến phát chán thì thôi. Kỹ thuật thứ ba là kỹ thuật mà mình tin là khó chịu nhất nhưng lại là kỹ thuật hiệu quả nhất với mình trong việc rời bỏ một số mảnh ký ức quá đau khổ. Mình đã nhốt bản thân trong phòng, và nghĩ nhiều nhất về một chuyện mà mình muốn quên đi nhất. Có những chuyện mất một ngày dài, có những chuyện kéo tới hàng tuần. Mình nghiền ngẫm thông tin, chìm trong cảm giác tiêu cực, rồi để nó tự nhiên được tràn ra. Mỗi khi nhắm mắt lại, mình lại nghĩ bản thân như một chiếc áo nhàu nhĩ, mỗi ngày, mỗi ngày lại càng thêm nặng nề vì bụi bẩn. Rồi một ngày nọ, mình mệt tới nỗi không còn đủ sức để mặc chiếc áo đó nữa, mình tự khắc quẳng nó đi. 

Cuối cùng, có lẽ điều quan trọng nhất là hiểu đúng bản chất của sự buông bỏ. Nhiều khi, điều khiến ta không thể buông không hẳn là vì ta còn muốn giữ, mà vì ta sợ mất đi chính cảm giác đã từng gắn với nó. Con người không chỉ sợ mất hạnh phúc, mà còn sợ mất luôn phiên bản của mình từng cảm nhận được hạnh phúc đó, và từ đó bắt đầu nghi ngờ liệu mình có còn khả năng hạnh phúc theo một cách khác hay không.

Ví dụ, một người vẫn cố bám lại trong một cuộc hôn nhân đầy vết nứt. Không hẳn là họ không muốn buông, mà là họ không còn tin rằng mình vẫn có thể hạnh phúc nếu rời đi.

Chúng ta giữ lại những gì từng mang lại cảm giác an toàn, niềm vui, hoặc ý nghĩa cho cuộc sống của mình. Vì vậy, khi phải buông tay khỏi một điều gì đó – một mối quan hệ, một công việc, hay một giai đoạn – cảm giác khó khăn gần như là điều tất yếu.

Và vì vậy, điều mình cần làm không chỉ là buông, mà là chuẩn bị cho mình một hướng đi khác - để khi buông rồi, mình vẫn biết mình sẽ đi về đâu. Hãy tự vạch ra cho mình một lối đi mới, một cách sống khác khiến mình thấy nhẹ lòng hơn, dù chỉ bắt đầu từ những điều nhỏ nhất mà bạn có thể làm ngay lúc này. Ví dụ như lên kế hoạch đi bộ mỗi sáng, hay đọc sách mỗi ngày. 

Có thể hạnh phúc sẽ không đến ngay lập tức. Có thể phải là một thời điểm khác, một chặng đường khác. Nhưng chỉ cần bạn nhận ra rằng mình đang bước về phía nó, thì dần dần, bạn sẽ tìm ra cách để bước ra khỏi vùng đầm lầy để rồi đạp chân lên những mảnh đất tràn đầy hoa lá. 

***

Tổng kết lại, với mình, hành trình buông bỏ gồm bốn bước: đổi cách mình nói chuyện với bản thân, hiểu quá khứ nhưng không ở lại trong đó, cho phép cảm xúc tiêu cực tràn đầy và hiểu về bản chất của sự buông bỏ nghĩa là cho ta được hạnh phúc theo một cách khác. Hy vọng rằng nội dung này sẽ hữu ích với bạn, những người cũng giống như mình, rất thường ám ảnh bởi quá khứ, và cũng kiên cường tin rằng tương lai nhất định sẽ tốt đẹp hơn.