ĐIỀU GÌ TẠO NÊN SỰ MỚI LẠ CHO MỘT CUỐN SÁCH KINH DOANH?

Khi bắt đầu viết một cuốn sách kinh doanh, các tác giả của mình có một nỗi khao khát lớn, đó là làm sao để tạo nên một cuốn sách độc đáo nhất, mới lạ nhất trên thị trường. Đây là mong muốn rất thực tế. Nhìn vào thị trường xuất bản với hàng ngàn cuốn sách mới mỗi năm, từ sách của tác giả Việt Nam cho đến tác giả ngoại quốc… Có một cảm giác rất dễ cảm thấy đó là: Dường như đã có ai đó viết về đề tài này, kiến thức này rồi. 

Trước đây, để trấn an tác giả, mình thường nói những điều khá “vô thưởng vô phạt” như: chẳng có cuốn sách nào là hoàn toàn khác biệt trên thị trường. Hầu hết các ý tưởng, kiến thức cốt lõi gần như đã từng được viết lại dưới một hình thức nào đó. 

Nhưng chính trong quá trình làm sách, mình dần nhận ra một điều quan trọng hơn: “không hoàn toàn mới” không có nghĩa là “không thể độc nhất”. Cùng một chủ đề, một cách tiếp cận, nhưng mỗi tác giả hoàn toàn có thể sáng tạo một cuốn sách thuộc về mình. 

Và dưới đây là 3 cách mà để sáng tạo nên một cuốn sách kinh doanh dành riêng cho mỗi tác giả mà mình đã tổng hợp lại trong quá trình làm nghề chấp bút:

1. Nghệ thuật kể chuyện chân thật 

Sách kinh doanh thường được thiết kế để chia sẻ câu chuyện, trải nghiệm kinh doanh. Một số cuốn sách khá nặng nội dung lý thuyết với rất nhiều biểu đồ, số liệu, case study. Nếu hai tác giả cùng viết về một mô hình Marketing mới – ví dụ mô hình KOC – thì rất có thể – sẽ có sự trùng lặp về kiến thức và nội dung. 

Tuy nhiên, điểm khác biệt ở đây là gì, đó là câu chuyện.

Mỗi con người đi trên những đi những đôi dép khác nhau, sử dụng các phương tiện riêng biệt, để đi cùng một con đường, thì chắc chắn trải nghiệm của họ sẽ khác. 

Cùng là mô hình KOC, nhưng có tác giả tuyệt đối không lựa chọn booking bằng tiền mặt, mà chỉ tặng sản phẩm; nhưng có tác giả khác lại cho rằng chắc chắn phải có kế hoạch booking cụ thể đầy đủ. 

Đó là một ví dụ nhỏ về cách ứng dụng một mô hình Marketing, rộng hơn là cả một hành trình câu chuyện kinh doanh. Những trải nghiệm khác biệt như vậy, dưới nghệ thuật kể chuyện chắc chắn sẽ tạo nên một cuốn sách độc bản.

2.  Nhân sinh quan của tác giả – điều khiến độc giả ghi nhớ

Có một câu hỏi quen thuộc mà mình thường sử dụng khi phỏng vấn các tác giả khi làm sách kinh doanh, đó là: “Anh chị có nhớ lần thất bại nặng nề nhất không?”

Một anh tác giả đã phải ngẫm nghĩ rất lâu nhưng cũng chẳng thể nghĩ ra được cú ngã ngựa nào. Trong quá trình viết, anh có kể thêm cho mình nghe về một vài lần anh thua lỗ, mỗi lần như vậy vài tỉ. Mình có hỏi anh là đó không phải là thất bại hả. Anh cười và nói rằng cũng không nghĩ đó là thất bại gì vì kinh doanh phải có lời có lỗ.

Nhưng, sẽ có tác giả khác lại có suy nghĩ về thất bại rất rõ ràng. Anh đầu tư cho chiến dịch A đồng, sau 3 tháng không thu lợi nhuận anh lập tức đóng mô hình. Và anh cho rằng đây chắc chắn là thất bại mà anh sẽ không mắc phải nữa.

Quan điểm sống, yêu ghét, cách phản ứng vấn đề, lời khuyên cho độc giả – chúng tạo nên một cuốn sách khác biết mà chỉ tác giả đó mới viết lên được. Lưu ý quan trọng nhất ở đây đó là lập trường của tác giả cần được thể hiện bằng những lời văn rõ ràng, nhất quán. Càng thể hiện rõ được như vậy, cuốn sách sẽ càng tạo nên được giá trị sâu sắc. 

3. Sáng tạo cách viết 

Sách kinh doanh thường không đặt nặng văn phong, bởi trong thực tế, tính rõ ràng và khả năng truyền đạt ý tưởng luôn được ưu tiên hơn việc sử dụng các thủ pháp nghệ thuật.

Vậy nếu tác giả đặt nặng vào tính sáng tạo trong một cuốn sách kinh doanh thì sao? 

Điều này hoàn toàn có thể, mình sẽ lấy ví dụ với một số cuốn sách có đề tài kinh doanh tài chính cá nhân – được viết với phong cách kể chuyện để ví dụ:

• Cuốn Cha giàu Cha nghèo trở thành một hiện tượng toàn cầu về đề tài tài chính cá nhân khi được viết theo phong cách kể chuyện, với các bài học tài chính đan xen, được kết theo cuộc đời của nhan vật. 

• Cuốn The Lean Startup lại lựa chọn một hướng đi khác: kết hợp giữa lý thuyết kinh doanh và các tình huống thực tế từ chính trải nghiệm của tác giả, tạo nên một cấu trúc vừa mang tính hướng dẫn, vừa mang tính tường thuật. Điều này giúp người đọc không chỉ hiểu “làm gì” mà còn hiểu “tại sao phải làm như vậy”.

• Hay như cuốn Pour Your Heart Into It, tác giả mở đầu bằng câu chuyện về hành trình cá nhân của chính mìn, từ xuất thân nghèo khó, nỗ lực vươn lên, bước ngoặt tâm thức, từ đây lý giải cho toàn bộ tinh thần kinh doanh của Starbuck. 

Cụ thể, các tác giả trong dòng sách kinh doanh hoàn toàn có thể tổ chức nội dung theo một cấu trúc sáng tạo hơn, thay vì chỉ trình bày kiến thức một cách trực tiếp và tuyến tính, ví dụ như:

• Sử dụng storytelling – kể câu chuyện kinh doanh, thành công thất bại từ chính tác giả hoặc người khác. Nhưng không phải kể một cách bình thường, mà cần có xung đột, cao trào để dẫn dắt nội dung. 

• Dùng hình ảnh ẩn dụ hoặc hoán dụ nhằm diễn giải các khái niệm phức tạp một cách trực quan, ví dụ, “Tăng trưởng sản phẩm” (product growth) có thể được ví như một quả cầu tuyết lăn xuống dốc: lúc đầu rất nhỏ và khó lăn, nhưng khi đã đủ đà, nó sẽ tự tích lũy và lớn dần lên mà không cần quá nhiều lực tác động thêm.

• Viết dưới dạng truyện ngắn hoặc các tình huống giả định; thậm chí phát triển thành một tuyến truyện xuyên suốt, trong đó lồng ghép các bài học kinh doanh

Không có khuôn khổ sáng tạo nào cho một cuốn sách, dù đề tài mà bạn chọn là gì đi chăng nữa. Mình luôn nói với  một bí quyết để tác giả biết mình có thể tạo nên cuốn sách độc bản của mình – đó là hãy nghĩ về những tác phẩm chạm tới họ nhất. Tác phẩm ấy chắc chắn sẽ trở thành một ví dụ minh họa, nguồn cảm hứng vô biên để các tác giả bắt đầu viết lên một cuốn sách của mình, để từ đây bắt đầu một hành trình viết lách trong sự sáng tạo, trọn vẹn niềm vui và cảm hứng.